Gece plağı, uyku sırasında diş sıkma veya gıcırdatmanın dişler ve restorasyonlar üzerinde oluşturabileceği mekanik yükü sınırlamak amacıyla kullanılan çıkarılabilir bir ağız içi apareydir. Diş sıkma plağı ya da oklüzal splint olarak da adlandırılabilir. Plağın temel görevi dişleri birbirinden kontrollü bir yüzeyle ayırmak ve doğrudan diş teması sonucu oluşabilecek aşınma, çatlama veya restorasyon hasarı riskini azaltmaya yardımcı olmaktır. Gece plağı bruksizmin nedenini tek başına ortadan kaldıran bir tedavi olarak görülmemelidir. Kullanım gereksinimi ve plak tipi diş hekimi muayenesinde belirlenir.
Gece plağı ne işe yarar?
Gece boyunca farkında olmadan dişlerini sıkan veya gıcırdatan kişilerde çiğneme sistemi tekrarlayan kuvvetlere maruz kalabilir. Uygun şekilde hazırlanmış bir plak, üst ve alt dişler arasında koruyucu bir temas yüzeyi oluşturarak doğal dişlerin ve mevcut restorasyonların doğrudan sürtünmesini sınırlar. Kişiye özel gece plakları kasları, dişleri ve çene eklemini koruyucu amaçla kullanılabilir.
Plağın koruyucu rolü ile bruksizmin kendisinin yönetimi birbirinden ayrılmalıdır. Bilimsel çalışmalarda oklüzal splintlerin diş sıkma veya gıcırdatma aktivitesini kesin biçimde durdurduğunu gösterecek kanıt sınırlıdır. Bu nedenle sabah çene yorgunluğu, dişlerde aşınma veya çene eklemi yakınması bulunan bir kişide yalnızca plak satın almak yerine önce klinik değerlendirme yapılması daha doğru bir yaklaşımdır. Bruksizmin nedenleri ve diğer seçenekler için diş sıkma tedavisi sayfası incelenebilir.
Gece plağını kimler kullanmalı?
Gece plağı herkese rutin olarak önerilen bir ürün değildir. Diş hekiminin muayenede diş yüzeylerini, kapanışı, restorasyonları, çiğneme kaslarını ve çene eklemi bulgularını birlikte değerlendirmesi gerekir. Plak kullanımı özellikle aşağıdaki durumlarda gündeme gelebilir:
- Diş sıkma veya gıcırdatma: Dişlerde aşınma, yüzey kaybı, çatlak veya yoğun temas izleri bulunan kişilerde dişlerin korunmasına yardımcı olmak amacıyla düşünülebilir.
- Sabah çene yorgunluğu ve kas hassasiyeti: Bu yakınmalar bruksizmle ilişkili olabilse de tek başına tanı koydurmaz. Hekim değerlendirmesi sonrasında uygun bir splint planlanabilir.
- Çene eklemi yakınmaları: Bazı çene eklemi ve çiğneme kası sorunlarında splint tedavisi kullanılabilir. Ancak her eklem sesi veya ağrısı aynı nedenle oluşmadığı için plak tipi muayeneye göre seçilmelidir.
- Kaplama ve lamine sonrası koruma: Diş sıkma alışkanlığı bulunan kişilerde gece oluşan kuvvetler restorasyonlara da aktarılabilir. Gece diş sıkma veya gıcırdatması olan kişilerin zirkonyum kaplama gibi restorasyonlarını korumak için gece plağı kullanması da önemlidir. Benzer koruma ihtiyacı diğer restorasyonlarda da kişinin kapanışına ve restorasyon tipine göre hekim tarafından değerlendirilir.
Ölçüyle hazırlanan plak ile hazır plak arasındaki fark nedir?
Ölçüyle hazırlanan gece plağı kişinin diş dizisine ve kapanış ilişkisine göre üretilir. Diş hekimi plağın ağızda tutuculuğunu, karşı çenedeki temaslarını ve kullanım sırasında rahatsızlık oluşturup oluşturmadığını kontrol edebilir. Hazır plaklar ise standart bir forma sahiptir veya ısıyla şekillendirilerek kullanıcı tarafından adapte edilmeye çalışılır. Bu nedenle temasların ve uyumun kişiye özel olarak kontrol edilmesi daha sınırlıdır.
Hazır bir ürünün ağızda durması, o ürünün kişinin kapanışına uygun olduğu anlamına gelmez. Aşırı sıkı, gevşek, dengesiz temas eden veya diş etine baskı yapan bir apareyde kullanım sürdürülmemelidir. Özellikle belirgin diş aşınması, çok sayıda kaplama veya lamine, çene eklemi yakınması ya da kapanış değişikliği bulunan kişilerde değerlendirme yapılmadan standart bir plak kullanmak yerine diş hekimine başvurmak gerekir.
Yumuşak ve sert gece plağı arasındaki fark nedir?
| Özellik | Yumuşak plak | Sert plak |
|---|---|---|
| Yapı | Esnek veya daha elastik materyalden hazırlanır. | Daha rijit bir materyalden hazırlanır. |
| Ağızda his | İlk kullanımda daha yumuşak bir temas hissi verebilir. | Daha belirgin ve sabit bir temas yüzeyi sağlar. |
| Kapanışın düzenlenmesi | Esnek yapı nedeniyle temasların ayrıntılı biçimde düzenlenmesi daha sınırlı olabilir. | Hekim tarafından temas noktalarının kontrollü biçimde düzenlenmesine daha elverişlidir. |
| Aşınma davranışı | Yoğun sıkma ve gıcırdatmada materyal daha hızlı yıpranabilir. | Materyal ve kullanım koşullarına bağlı olarak aşınmaya karşı daha dirençli olabilir. |
| Seçim | Belirli klinik durumlarda tercih edilebilir. | Belirli bruksizm ve oklüzyon durumlarında tercih edilebilir. |
Yumuşak veya sert plağın herkes için üstün olduğu söylenemez. Araştırmalarda farklı splint tasarımlarının etkileri aynı değildir ve kanıt kalitesi her kullanım amacı için güçlü değildir. Seçim; dişlerdeki aşınmanın düzeyi, restorasyonların varlığı, kapanış ilişkisi, çene eklemi ve kas bulguları ile hastanın toleransı birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır.
Gece plağı bakımı nasıl yapılır?
Gece plağı bakımı, ağız hijyeninin bir parçasıdır. Plak tükürük ve dental biyofilmle temas ettiği için düzenli temizlenmeli, ısıdan korunmalı ve şekli bozulmayacak biçimde saklanmalıdır. Kullanılan materyale göre temizlik önerileri değişebileceğinden ilk olarak plağı hazırlayan hekimin talimatı izlenmelidir.
- Kullanımdan sonra durulayın: Plağı çıkardıktan sonra serin veya ılık suyla durulayın. Çok sıcak su bazı materyallerin şeklinin bozulmasına yol açabileceği için kullanılmamalıdır.
- Yüzeyi nazikçe temizleyin: Yumuşak bir fırça ile plağın iç ve dış yüzeylerini temizleyin. Aşındırıcı ürünler yüzeyde çizik oluşturabileceğinden kullanılacak temizleyicinin plağın materyaline uygun olup olmadığını hekiminize sorun.
- Kurumasını sağlayın: Temizlenen plağı saklamadan önce uygun şekilde kurutun. Sürekli nemli bırakılan apareylerde koku ve yüzey birikimi daha kolay oluşabilir.
- Kutusunda saklayın: Plağı kaybolma, ezilme ve çevresel kirlenmeye karşı koruyan temiz bir saklama kutusunda tutun. Kutuyu da düzenli olarak temizleyip kurutun. Plağı doğrudan güneş alan veya yüksek ısıya maruz kalan yerde bırakmayın.
- Düzenli olarak kontrol edin: Çatlak, belirgin incelme, pürüzlenme, keskin kenar, kalıcı koku veya renk değişikliği fark ederseniz plağı diş hekiminize gösterin. Kendi başınıza kesme, törpüleme veya yeniden şekillendirme yapmayın.
- Uyum değiştiğinde yenileme değerlendirmesi yaptırın: Gece plağının herkes için geçerli sabit bir yenileme süresi yoktur. Dişlerde yapılan yeni dolgu veya kaplama işlemleri, diş hareketleri, materyal aşınması ya da plağın gevşemesi uyumu değiştirebilir. Plak artık tam oturmuyorsa, kırılmışsa veya temas dengesi bozulmuşsa hekim kontrolünde yenilenmesi gerekebilir.
Gece plağı ne zaman kontrol edilmelidir?
Plağı takınca yeni başlayan ağrı, belirgin baskı, diş etinde yara, kapanışta kalıcı değişiklik hissi veya plağın gece yerinden çıkması normal kabul edilip uzun süre göz ardı edilmemelidir. Ayrıca daha önce uyumlu olan plağın aniden sıkılaşması ya da gevşemesi dişlerde veya apareyde değişiklik olduğunu gösterebilir. Bu durumda kullanımı kendi kendine değiştirmek yerine diş hekimi değerlendirmesi gerekir.
Ekiz Diş Kliniği’nin İstanbul Vadistanbul Sarıyer konumunda yapılacak muayenede gece plağı ihtiyacı; diş yüzeyleri, mevcut restorasyonlar, kapanış ve çene eklemi bulgularıyla birlikte değerlendirilebilir. Gece plağı kullanımı koruyucu planın bir parçası olabilir ancak tanı, plak tasarımı ve kullanım süresi kişiye göre belirlenir.
